ਅਸੀਂ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ?

ਡਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਟਿਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਡਰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਖੋਹ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਡਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੇਤੁਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ, ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਦੇ ਸਾਡੀ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਡਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਪਰ ਇਹ ਡਰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਬਣੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਦੇ ਮਿਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਡਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਲਪਨਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੋੜ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ, ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਡਰ
ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਲਾ ਜੀਵ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ; ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਖੋਹ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਕਦੇ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਸਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ “ਫੀਅਰ ਆਫ ਮਿਸਿੰਗ ਆਉਟ” (FOMO) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਖਤਰੇ ਅਤੇ ਕਮੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਅਣਜਾਣ ਮੌਕਿਆਂ, ਅਣਖੋਜੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਨਾ ਜੀਏ ਗਏ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਜੋਂ।

ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਦਾ ਭਰਮ
ਇਸ ਡਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਦੌਲਤ, ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਮਿਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਦੇ ਕੀਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਕੀਮਤ ਬਾਹਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੈਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਾਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਖੋਹ ਜਾਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਹਿਮੀਅਤ, ਮਤਲਬ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਖੋਹਣ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੀਡੀਆ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਛਾ
ਇਸ ਡਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ, ਪਿਆਰ, ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀਆਂ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਟੁੱਟਣ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।

ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੁਲਨਾ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਜੀਈਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਤੁਲਨਾ: ਦੋ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਅਫੀਮ ਚੋਰ
ਤੁਲਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦਾ ਉਹ “ਦੋ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਅਫੀਮ ਚੋਰ” ਹੈ ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਅਫੀਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਲਨਾ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਕੀਕਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ, ਬੇਅਹਿਮੀਅਤ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕਮੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਲਨਾ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਡੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਲਨਾ ਨੂੰ “ਦੋ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਅਫੀਮ ਚੋਰ” ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚੁੱਪ ਚੋਰ ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮੁਕਤੀ
ਪਰ ਇਸ ਡਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਸੱਦਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰੁਕ ਕੇ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਲਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਦੀ ਥਾਂ ਦਇਆ।

ਅਸਲ ਵਿਕਾਸ ਤਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀ ਕੀਮਤ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹਾਂ; ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।

ਛੱਡਣਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਉਣਾ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਖੋਹਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ। ਅਸਲ ਜੀਵਨ “ਰੱਖਣ” ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ “ਹੋਣ” ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਡਰ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਖਤਰੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਣਪ ਵਜੋਂ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਜੀਏ ਹਾਂ।

ਅੰਤਿਮ ਵਿਚਾਰ: ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਖੋਹਣ ਦਾ ਡਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕੀ ਅਤੇ ਭਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਕਿੰਨੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਾਜ, ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਡਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮੁੱਲ ਦੇ ਝੂਠੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਧਾਰ ਲਏ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਜਾਂ ਕਲਪਿਤ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣੀ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।

ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਪੂਰਨਤਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖਾਲੀਪਣ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਇਸ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੀ ਮੌਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਡਾ ਸੇਠੀ ਕੇ.ਸੀ.
ਲੇਖਕ,
ਸੇਠੀਅਨ ਫਿਲੋਸੋਫੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ,
ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ (ਕੈੰਪ)
ਦਮਨ, ਇੰਡੀਆ.
kcsethi@gmail.com